انتخاب سردبیرمقاله
موضوعات داغ

آقازادگان صدر اسلام؛ نگاهی به پرونده فرزندان چند صحابی بزرگ – عبدالله بن حنظله

امام سجاد علیه‌السلام باوجود این‌که در مدینه حاضر بودند، این نبرد را به صلاح نمی‌دیدند و كاملاً از آن كناره گرفتند.

حنظله معروف به غسیل الملائکه در جنگ احد به شهادت رسید. او شب قبل از جنگ احد، ازدواج کرد و سحرگاهان قبل از آن‌که فرصت غسل بیابد، به‌سرعت خود را به سپاه پیامبر در دامنه احد رسانید. رسول خدا پس از شهادت وی خبر داد که ملائکه را در حال غسل دادن وی دیده است. این‌گونه بود که به غسیل الملائکه شهرت یافت و عبدالله نیز مولود همان شب زفاف است (الاستیعاب، ‌ج۱، ص۳۸۱). در مورد او نوشته‌اند که اهل فضل و مقدّم بر بازماندگان انصار در مدینه بوده است (همان، ج۳، ص۸۹۳).

او در سال ۶۳ هجری با عدّه‌ای از اهل مدینه برای دیدن احوال یزید به شام رفت و پس از بازگشت به مدینه، ‌حکایت میگساری‌ها و سگ‌بازی‌ها و … را با مردم در میان گذاشت و همگان را بر خلع یزید متفق کرد؛ بنابراین او و اهل مدینه با عبدالله بن زبیر بیعت کردند. یزید هم سپاه شام را به جنگ با ابن زبیر و اهل مدینه فرستاد. چون خبر لشکرکشی شام به مردم مدینه رسید، انصار به فرماندهی عبدالله بن حنظله رضایت دادند و به منطقه حرّه (سنگلاخ بیرون مدینه) درآمدند. در این جنگ، بسیاری کشته شدند و نهایتاً به غلبه شامیان انجامید. مسلم بن عقبه (فرمانده سپاه شام) نیز با اجازه‌ای که از یزید داشت، به مدّت سه روز،‌ جان و مال و ناموس مردم مدینه را بر شام حلال کرد! خود عبدالله بن حنظله نیز در واقعه حرّه کشته شد (اسدالغابه، ج۳، ص۱۱۵ – انساب‌الاشراف، ج۵، ص۳۲۱ و ۳۲۰).

واقعه حرّه و پرده‌دری سپاه یزید، در منابع تاریخی صدر اسلام با ملامت یزید و فرمانده اعزامی‌اش توأم گشته و حلال ساختن دختران مدینه بر شامیان را بعضی با رمز و اشاره و برخی به‌تصریح نقل کرده‌اند. برخی تحلیل‌گران،‌ واقعه حرّه را عکس‌العمل و انتقام بنی‌امیه در برابر انصار می‌دانند که مردم را علیه عثمان شوراندند و برای علی بیعت گرفتند (تاریخ خلفا، رسول جعفریان، ص۱۶۵ و ۱۶۴) کما این‌که واقعه عاشورا،‌ انتقام بنی‌امیه از بنی‌هاشم به خاطر کشته شدن اجداد اموی در بدر و احد و … تلقّی می‌شود.

عبدالله بن حنظله را ازجمله شب‌زنده‌داران و صلحا دانسته‌اند و حکایاتی دراین‌باره نقل کرده‌اند. وی در غائله حرّه نیز هشت پسرش را یک‌به‌یک به معرکه فرستاد و دیگران را هم با وعده بهشت بر جهاد با سپاه یزید تشویق می‌کرد. او امام حسین علیه‌السلام را در قیام علیه یزید همراهی نکرد و معلوم نیست چرا برای اثبات وضعیت یزید به توصیفات ابی‌عبدالله اکتفا نکرده و خود عازم شام شده است و چرا کشتن شهدای کربلا و به اسارت گرفتن اهل‌بیت را برای بی‌کفایتی یزید کافی نمی‌دانست و نیاز به احراز میگساری و سگ بازی او داشت درحالی‌که آن حضرت نیز انگیزه و علّت قیام خویش را همین موارد اعلام‌شده از سوی عبدالله،‌ معرفی می‌کرد. ضمن آن‌که امام سجاد علیه‌السلام باوجود این‌که در مدینه حاضر بودند، این نبرد را به صلاح نمی‌دیدند و کاملاً از آن کناره گرفتند.

نویسنده: مهدی همازاده

این مقاله برای انتشار روی فجر ۵۷ تجدید ویراست شده است.

برچسب ها

م. همت‌پور

مستندساز، نویسنده، پژوهشگر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن