انتخاب سردبیرمقاله
موضوعات داغ

تاریخچه هواپیماربایی در ایران

هواپیماربایی‌ها در بیش‌تر مواقع (قبل از انقلاب اسلامی) به عراق ختم می‌شدند.

هواپیماربایی از دیرباز در جهان به عنوان یک هدف برای ربایندگان جهت رسیدن به خواسته‌های خود همچون: هنری، فرهنگی و تلافی‌جویانه است. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و به دفعات مورد هواپیماربایی قرار گرفته‌ است.

قبل از انقلاب اسلامی، سه هواپیماربایی در ایران انجام گرفت که هر ۳ مورد در سال ۱۳۴۹ با اهداف سیاسی بود. بعد از انقلاب اسلامی نیز در ایران به دفعات هواپیماربایی انجام گرفت که فقط پانزده مورد آن در خلال جنگ تحمیلی انجام شد و آخرین هواپیماربایی در سال ۱۳۷۹ مربوط به پرواز اهواز – بندرعباس بود که ربایندگان ناکام ماندند.

همچنین ۶ مورد هواپیماربایی در جهان به کشور ایران انجامید، که ربایندگان با انتقال هواپیمای دیگر کشورها به ایران در پی رسیدن به به اهداف خود بودند. در سال ۱۳۵۳ چند نفر از جدایی‌طلبان کرد عراق در مخالف با دولت حسن البکر هواپیمای عراقی را در یکی از پروازهای داخلی ربوده و به ایران آوردند که پس از درگیری خونین با ماموران امنیتی ایران همگی از پای در آمدند و ماجرا این چنین تمام شد.

  • ۱۳۴۹/۰۳/۳۱

در اولین هواپیماربایی در ایران که در زمانی کمتر از یک روز به طول انجامید، خرداد سال ۱۳۴۹ سه فرد ایرانی به نام‌های علی ملازاده، حسن ملازاده و مسعود حمیدی با اقدام مسلحانه، پس از ربودن هواپیما و انتقال آن به عراق توانستند از دولت عراق پناهندگی سیاسی بگیرند.

  • ۱۳۴۹/۰۷/۱۸

دومین هواپیماربایی در ایران نیز با اهداف سیاسی انجام گرفت. حسن تهرانی، محمد ماهودی و علیرضا (فامیلی مشخص نیست) با ربودن یک فروند هواپیمایی ملی ایران و تهدید به انفجار آن خواستار آزادی ۲۱ زندانی سیاسی شدند. ربایندگان توانستند با مجروح کردن مأمور امنیت پرواز و انقال هواپیما به عراق از دولت عراق پناهندگی سیاسی بگیرند.

  • ۱۳۴۹/۰۸/۱۸

آخرین هواپیماربایی قبل از انقلاب سال ۱۳۵۷ توسط ۹ نفر انجام شد. هواپیماربایان بعد از ربودن هواپیما آن را به دوحه قطر سپس به عراق بردن، ولی در آنجا تحت تعقیب قرار گرفته و برای محاکمه به ایران منتقل شدند. (توضیح: در منابع ایرانی، تاریخ: دی ماه ۱۳۴۹ و تعداد ربایندگان ۶ نفر اعلام شده)

  • ۱۳۶۲/۰۴/۱۵

شش ایرانی هوادار مسعود رجوی با اسلحه و مواد منفجره بعد از هواپیماربایی ابتدا هواپیما را به کویت برده و از مقامات کویتی درخواست سوخت، آب و غذای مورد نیاز را کردند. علی شمس اردکانی سفیر وقت ایران در کویت درخواست گفتگو و جلوگیری از پرواز هواپیما را به مقامات کویتی اعلام کرد. اما تلاش ایشان بی‌نتیجه ماند و مقامات کویتی وارد گفتگو با هواپیماربایان شدند. نهایتاً با آزاد کردن ۱۸۶ نفر از مسافرین، سوخت مورد نیاز در اختیار هواپیماربایان قرار گرفت. پس از خروج هواپیما از کویت، ربایندگان خواستار انتقال هواپیما به بغداد شدند اما خدمه هواپیما آن‌ها را متقاعد کردند که به پاریس بروند. نهایتاً هواپیما در فرودگاه اورلی پاریس فرود آمد. از درخواست ربایندگان اطلاع دقیقی در دسترس نیست اما مطبوعات فرانسه متن گفتگوی مسعود رجوی با هواپیماربایان، از برج مراقبت فرودگاه را منتشر کردند که در آن رجوی چندین‌بار عبارت «از رهبر به گروه» را تکرار کرد. نهایتاً با اعطای پناهندگی به ربایندگان و تسلیم شدن آنان، هواپیما و مسافران پس از سه روز به ایران بازگشتند. ربایندگان به سه سال زندان محکوم شدند. این ماجرا شروع یک رشته هواپیماربایی در خطوط هوایی ایران بود.

  • ۱۳۶۳/۰۳/۲۶

هواپیما ۸ مسافر داشت که ۴ نفر آنان رباینده بودند. هواپیما ربوده شده بعد از توقف در بحرین و سوختگیری عازم مصر شد. بعد از فرود در فرودگاه مصر، ربایندگان خواستار پناهندگی سیاسی شدند اما پس از دو روز توقف با مخالفت دولت مصر روبرو شده و عازم فرانسه شدند. هواپیما در فرودگاه نیس کوت دازور فرود آمد. ربایندگان خود را تسلیم و خواستار پناهندگی از دولت فرانسه شدند. وزارت امور خارجه ایران با احضار کاردار سفارت فرانسه در تهران و تسلیم یادداشتی از دولت فرانسه خواسته شد هواپیمای مذکور را به ایران بازگردانده و ربایندگان هواپیما را بر اساس قرارداد استرداد مجرمین بین دو کشور به ایران تحویل دهد اما دولت فرانسه به ۴ هواپیماربا پناهندگی موقت داد و سوم تیرماه هواپیمای ربوده شده به همراه ۴ سرنشین به تهران بازگشت.

  • ۱۳۶۳/۰۴/۰۵

هواپیما در مسیر بوشهر بود که توسط دو نفر ربوده و به قطر برده شد. مسافران در قطر آزاد و هواپیما به همراه سه خدمه و ربایندگان به سمت قاهره پرواز کرد. فرودگاه قاهره ابتدا اجازه فرود را صادر نکرد اما به دلیل نداشتن سوخت کافی نهایتاً هواپیما در قاهره به زمین نشت. پس از گذراندن یک شب و سوختگیری در فرودگاه مصر ربایندگان خلبان را مجبور کردند هواپیما را به سمت بغداد به پرواز درآورد. ربایندگان در بغداد تسلیم و پناهندگی سیاسی گرفتند.

  • ۱۳۶۳/۰۵/۱۶

هواپیما از تهران به سمت جده می‌رفت و قرار بود توقفی در فرودگاه شیراز داشته باشد که دو نفر که خود را از طرفداران موسی خیابانی معرفی کردند، با استفاده از چاقو و یک بمب جعلی اقدام به هواپیماربایی کردند. هواپیما بعد از سوختگیری در بحرین به قاهرم و سپس به رم برده شد. هواپیماربایان خواستار رفتن به پاریس و درخواست پناهندگی از فرانسه را داشتند اما اجازه ورود به فضای هوایی فرانسه داده نشد. نهایتاً ربایندگان تسلیم مقامات ایتالیا شده و یکی از آن‌ها به دو سال زندان محکوم شد. مسافرین و هواپیما به ایران بازگشتند.

  • ۱۳۶۳/۰۶/۰۶

هواپیما مسیر تهران – شیراز – دبی را رفته و در حال بازگشت بود. اوایل صبح بعد از مسافرگیری در فرودگاه شیراز به سمت تهران حرکت می‌کرد که پسر و دختر جوانی با ادعای داشتن مواد منفجره در کیف یک دوربین، مهماندار را مجبور کردند درب اتاق خلبان را بزند. مهندس پرواز از همه جا بی‌خبر درب را باز می‌کند و هواپیماربا سریعاً به داخل اتاق می‌رود. رباینده خلبان را مجبور می‌کند که مسیر خود را تغییر داده و به کشور کویت بروند. بعد از رسیدن، فرودگاه کویت اجازه فرود نداد و هواپیما در حال اوج‌گیری بود که دو فروند میگ عراقی، هواپیما را به پایگاه متعلق به نیروی هوایی دولت بعث عراق هدایت کردند. بعد از فرود یک ژنرال عراقی که به فارسی مسلط بود مسافرین را اجبار کرد با دو فروند بوئینگ ۷۲۷ که از قبل در آن پایگاه مستقر بود، به بغداد منتقل کنند چون در آن فرودگاه امکانات رفاهی و حتی سوخت این هواپیما را نداشتند. مسافرین و خدمه را به هتل الرشید بغداد که مخصوص اقامت نیروهای امنیتی عراق بود منتقل کردند. دولت عراق هر روز یک تور سیاحتی و زیارتی برای کلیه مسافرین و کادر پرواز ترتیب دادند و از آن‌ها برای تبلیغات سیاسی خود استفاده کردند. بعد از چند روز با یک هواپیمای صلیب سرخ جهانی به نام Martinaire کلیه کادر پروازی باتفاق مسافرین بدون اینکه هواپیمای ایرباس ۳۰۰ را پس بدهند به تهران برگشتند. این هواپیما بعد از جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۶۹ به ایران بازگردانده شد.

  • ۱۳۶۳/۰۶/۱۸

هواپیماربایان یک مرد پلیس ایرانی به همراه خانواده چهار نفره بودند. ربایندگان مسلح به نارنجک، تپانچه و چاقو، ابتدا هواپیما را به ابوظبی بردند اما اجازه فرود رد شد. پس از سوختگیری در منامه بحرین و قاهره مصر توقف و درآنجا ۵۲ مسافر آزاد شد. نهایتاً هواپیما به فرودگاهی در نزدیکی بصره عراق فرود آمد. با وعده پناهندگی به ربایندگان، مابقی مسافران آزاد شدند.

  • ۱۳۶۳/۰۶/۲۱

بعد از پرواز هواپیما به مقصد شیراز چهار نفر قصد ربودن هواپیما را داشتند که مأموران امنیتی پرواز با آن‌ها درگیر و پس از مجروح کردن دو رباینده موفق به دستگیری آن‌ها شدند. هواپیما در فرودگاه اصفهان فرود آمد و ربایندگان تحویل مقامات امنیتی شدند. آن‌ها اعتراف کردند که از هواداران سازمان منافقین هستند.

  • ۱۳۶۴/۰۵/۱۴

دو تبهکار بین‌المللی در یک تلاش نافرجام قصد ربودن هواپیما را در یک پرواز داخلی از تهران به بندرعباس را داشتند. با درگیری مأموران امنیتی پرواز  سپاه پاسداران، یکی از آن‌ها کشته و دیگری دستگیر می‌شود. هواپیما در فرودگاه بندرعباس به زمین نشست.

  • ۱۳۶۴/۰۸/۱۱

یک هواپیماربا به تنهایی در یک پرواز داخلی با تهدید به انفجار هواپیما، قصد ورد به کابین خلبان را داشت که توسط مأموران امنیتی پرواز سپاه پاسداران، دستگیر و هواپیما طبق برنامه‌ریزی در فرودگاه مهرآباد به زمین نشست. خواسته رباینده نامشخص است.

  • ۱۳۶۴/۱۰/۰۲

در یک پرواز داخلی از فروگاه جزیره سیری به فرودگاه شیراز تعداد افراد نامشخصی، قصد ربودن هواپیما را داشتن که مأمورین امنیت پرواز یک نفر از ربایندگان را کشته و مانع آن‌ها می‌شوند. تلفاتی از مسافرین یا خدمه گزارش نشد و هواپیما در تهران – فرودگاه مهرآباد به زمین نشست

  • ۱۳۶۵/۰۸/۱۹

هواپیمای ایرباس A300 در یک پرواز داخلی از تهران به تبریز می‌رفت که یک مرد و زن مسلح اقدام به هواپیماربایی کردند. اما با درگیری با مأمورین امنیت پرواز ناموفق بودند. هواپیما طبق برنامه‌ریزی به فرودگاه تبریز رفت. تلفاتی گزارش نشد.

  • ۱۳۶۶/۰۲/۱۵

یک مسافر مرد به تنهایی قصد ربودن هواپیمای در مسیر فرودگاه شیراز به سمت تهران – فرودگاه مهرآباد را داشت که درگیری مأمورین امنیت پرواز کار او را نیمه تمام گذاشت.

  • ۱۳۶۶/۱۰/۰۴

چند نفر از اعضای سازمان منافقین قصد بدست آوردن کنترل هواپمایی را داشتند که در یک پرواز داخلی از فرودگاه مهرآباد به سمت فرودگاه مشهد می‌رفت. مأموران امنیتی پرواز سپاه پاسداران، ربایندگان را که مسلح به نارنجک دستی بودند دستگیر و هواپیما مسیر خود را به سمت مشهد ادامه می‌دهد.

  • ۱۳۶۶/۱۰/۱۵

هواپیما آماده پرواز از فروردگاه مهرآباد تهران به سمت فرودگاه مشهد بود و چند نفر ضدانقلاب با استفاده از نارنجک قصد ربودن هواپیما را داشتند که با درگیری مأمورین حفاظتی انفجار رخ داده و چند تن از مسافرین زخمی شدند.

  • ۱۳۶۷/۰۷/۳۰

مقصد اول پرواز ایران ایر IR723، فرودگاه بین‌المللی وین – اتریش بود که در ساعت ۷:۱۰ UTC، حدود نیم ساعت قبل از رسیدن به وین توسط دو مسافر مسلح به چاقو و سلاح کمری دست‌ساز ربوده شد. خلبان به مراقبت پرواز وین گزارش می‌دهد که به علت بدی آب و هوا (تأیید نشده) امکان فرود در وین و فرانکفورت وجود ندارد و هواپیما را به سمت لندن هدایت می‌کند. نهایتاً مأمورین امنیتی پرواز سپاه پاسداران کنترل هواپیما را بدست می‌گیرند و هواپیما در فرودگاه هیترو لندن بزمین نشت.

  • ۱۳۶۸/۱۱/۰۶

یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ ایران ایر در حال پرواز به سمت فرودگاه بندرعباس بود که چهار مسافر با اسلحه دستی و نارنجک دستی اقدام به هواپیماربایی و خواستار فرود هواپیما در عراق یا اسرائیل شدند. با کشته شدن ربایندگان توسط مأمورین امنیتی پرواز ماجرا به اتمام رسید. هیچ مسافری دیگری کشته نشد و هواپیما به شیراز بازگشت.

  • ۱۳۷۶/۰۹/۰۸

هواپیمای متعلق به شرکت ملی نفت ایران با ۳۸ خدمه و مسافر از گچساران به سمت اهواز ربوده شد. هواپیما پروازهای منظمی در طول هفته برای انتقال بیماران به اهواز داشت و بعلت داشتن صندلی خالی، چند مسافر شرکت ملی نفت ایران نیز مسافر این هواپیما بودند. رباینده به همراه همسر و پنج فرزند خود در هواپیما بود و با اسلحه‌ای جاسازی شده در قنداق نوزاد (به علت نداشتن امنیت پرواز در فرودگاه شرکت ملی نفت) اقدام به هواپیماربایی کرد. ابتدا هواپیما به سمت کویت هدایت شد اما اجازه فرود نگرفت و درحالی که سوختش به اتمام رسیده بود در فرودگاه بصره با موتور خاموش به زمین نشست و در این حین ارابه فرود آسیب دید. گزارش‌های متناقضی در مورد هویت ربایندگان وجود دارد. یک گزارش رباینده و همسر و فرزندانش را پناهنده سیاسی اعلام کرد که برادرش توسط دولت ایران اعدام شده. بر اساس گزارش دیگر، یک تماس ناشناس به خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد که هواپیماربایی توسط سازمان منافقین انجام شد اما مسئولیت‌پذیری این کار توسط یک سخنگوی منافقین در پاریس رد شد. با توجه به شکسته شدن ارابه فرود، هواپیما در عراق ماند.

  • ۱۳۷۴/۰۶/۲۸

پرواز ۷۰۷ کیش ایر در مسیر توسط مهماندار ۳۶ ساله بنام رضا جباری ربوده شد. هواپیماربا قصد بردن هواپیما به اروپا را داشت، اما سوخت کافی نبود. رباینده درخواست نشستن هواپیما در فرودگاه ظهران در عربستان سعودی را کرد اما این درخواست از سوی عربستان رد شد. سپس درخواست فرود در اردن را کرد، اما اردن نیز اجازه فرود نداد. سرانجام هواپیماربا تصمیم گرفت تا هواپیما را در فرودگاه بن گوریون در تل‌آویو بنشاند اما دولت اسرائیل به دلیل احتمال وجود بمب در هواپیما اجازه فرود در پایتخت را نداد و با همراهی یک جنگنده اسرائیلی به سمت یک پایگاه هوایی اسرائیل در نزدیکی ایلات، هدایت و نشانده شد. رباینده پس از پیاده شدن، محاصره شد و بدون درگیری تسلیم شد. نمایندگان پارلمان اسرائیل، دولت را تحت فشار گذاشتند تا هواپیما و مسافران آن را در اسرائیل نگه‌دارد و در ازای آن‌ها از ایران دربارهٔ رون آراد، (کمک‌خلبان مفقودالاثر ارتش اسرائیل که ۹ سال پیش از این ربایش در لبنان هواپیمایش سرنگون شد) اطلاعات دریافت کند. اسرائیل رباینده را به ایران پس نداد و او را به خاطر ۴ اتهام: دزدی هوایی، هواپیماربایی، حمل غیرقانونی اسلحه گرم و ورود غیرقانونی به خاک اسرائیل به ۸ سال زندان محکوم کرد.

روزنامه اسرائیلی هاآرتص در سال ۲۰۰۶ نوشت که دولت کانادا در سال ۱۹۹۸ به او پناهندگی داده. وی پس از ۱۲ سال از گذشت حادثه، شهروند اسرائیل شد و در سال ۲۰۰۷ از اسلام به یهودیت گروید. به گزارش روزنامه هاآرتص، در سال ۱۳۸۵ وبگاه خبری «فردا نیوز» طی خبری اعلام کرده که وزارت اطلاعات یک جاسوس موساد را در مرز ایران و ترکیه دستگیر کرده‌است. این وبگاه اعلام کرده که این جاسوس ۱۴ سال قبل (از سال ۱۳۸۵)، یک هواپیمای ایرانی را ربوده و به اسرائیل برده‌است. فردانیوز همچنین نوشت که «اسرائیل به این جاسوس پناهندگی داده و او را برای جاسوسی مأمور کرده‌است». هاآرتص در ادامه می‌نویسد که این اتفاق در ۱۴ سال قبل نیفتاده، بلکه ۱۱ سال قبل افتاده و فردانیوز ضمن این که مشخص نکرده که این فرد در هنگام ورود به ایران دستگیرشده یا در هنگام خروج، در ادامه نیز هیچ خبری در این باره منتشر نکرده‌است.

  • ۱۳۷۶/۰۷/۱۴

یکی از مسافرین مسلح به اسلحه دستی در پرواز شماره ۲۵۷ تهران به بندرعباس توانست خود را به کابین خلبان برساند و از خلبان خواست که هواپیما را به عراق یا اسرائیل ببرد. وی در درگیری با مأمورین امنیت پرواز یکی از مأمورین را زخمی‌کرد اما خودش نیز توسط یکی دیگر از مأمورین زخمی و نهایتاً دستگیر شد. هواپیما طبق برنامه در فرودگاه بندرعباس به زمین نشت. هواپیماربا ادعا کرد سه همدست داشته. ماهیت ربایندگان هیچگاه فاش نشد.

  • ۱۳۷۸/۰۸/۰۴

یکی از مسافرین هواپیما به مقصد ارومیه قصد داشت با ترساندن مسافرین و خدمه، هواپیما را ربوده و به فرانسه ببرد اما مأموران امنیتی پرواز سپاه پاسداران او را دستگیر و هواپیما طبق برنامه در فرودگاه ارومیه به زمین نشت. مقامات ایران هواپیماربایی را به سفر ۳ روزه رئیس‌جمهور وقت (محمد خاتمی) مرتبط دانسته و رباینده را عضو سازمان منافقین معرفی کردند. سخنگوی سازمان منافقین مشارکت در هواپیماربایی را تکذیب کرد.

  • ۱۳۷۹/۰۷/۰۳

فردی با یک اسلحه دستی جعلی و با یک بمب گازوئیلی دست‌ساز قصد ربودن هواپیمایی را داشت که در مسیر شیراز به تهران بود. رباینده تهدید کرد که هواپیما را به آتش می‌کشد و خواستار انتقال هواپیما به فرانسه بود، اما توسط مأمورین امنیت پرواز دستگیر شد. هواپیما در فرودگاه اصفهان به زمین نشست و رباینده به مقامات حفاظتی تحویل شد.

  • ۱۳۷۹/۰۸/۲۳

هواپیما در مسیر اهواز به بندرعباس توسط خالد حردانی و ۲ برادر بنام فرهنگ و شهرام پورمنصوری مورد ربایش قرار گرفت که ظاهراً خواستار پرواز به آمریکا بودند. یکی از مأمورین امنیت پرواز با پنجه‌بوکس مجروح شد. سایر مأمورین امنیت پرواز با هواپیماربایان درگیر که در این حین پنج مسافر و یک خدمه پرواز مجروح شد اما نهایتاً ربایندگان دستگیر و هواپیما در فرودگاه بندرعباس به زمین نشت.

جمعاً ۲۳ نفر از مسافرین بازداشت شدند و ۳ تن از آن‌ها به اتهام اقدام علیه امنیت کشور و محاربه به اعدام و حبس ابد محکوم شدند. در سال ۱۳۸۶علیزاده طباطبایی وکالت متهمان را برعهده گرفت و با عنوان اینکه هواپیماربایی جنبه سیاسی نداشته و پس از بررسی پرونده متهمان در کمیسیون عفو و بخشودگی قوه قضائیه، محکومیت خالد حردانی به ۲۰ سال زندان و حکم شهرام و فرهنگ پورمنصوری از حبس ابد به ۱۵ سال زندان کاهش یافت.

برچسب ها

م. همت‌پور

مستندساز، نویسنده، پژوهشگر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن