سریال امنیتی ترکیه یعنی تشکیلات، داستان ماموران سازمان اطلاعات ترکیه (میت) را نشان می‌دهد که با قدرت علیه دشمنان ترکیه می‌ایستند. دشمنان قسم‌خورده ترکیه اقدامات خرابکارانه علیه منافع ملی ترکیه را در خشکی و دریا انجام می‌دهند که معمولا در اکثر مواقع توسط ماموران میت خنثی می‌شود.

در فصل دوم این سریال که توسط شبکه TRT پخش می‌شود، به طور اختصاصی به عملیات‌های دشمنان ترکیه در دریای مدیترانه پرداخته می‌شود. دریای مدیترانه و منابع انرژی آن برای ترکیه بسیار اهمیت داشته و حفظ آن منافع برای سازمان اطلاعات بسیار مهم است.

اما بهتر است نگاهی بیندازیم به استراتژی وطن آبی ترکیه که بر اهمیت دریای مدیترانه تاکید می‌ورزد. وطن‌آبی (به ترکی استانبولی: mavi vatan) یک استراتژی مهم در ترکیه برای ادعاهای سرزمینی خویش در محیط آبی پیرامونی خود به شمار می‌رود. دریای مدیترانه (به ترکی AK DENIZ)، برای ترکیه، خانه است؛ خانه‌ای که بر آن در طول تاریخ به ویژه در دوره امپراطوری عثمانی فرمان‌روایی کرده است.

هدف از این دکترین علاوه بر ترسیم آب‌های سرزمینی ترکیه، تعیین استراتژی ترکیه در سرزمین‌های دریایی و ایجاد مجتمع نظامی-صنعتی برای این استراتژی بود. تحمیل محدودیت‌های سخت بر ترکیه در دریای اژه و تا حدودی در دریای مدیترانه از زمان معاهده سور در سال ۱۹۲۰ آغاز شد و در معاهدات بعدی ازجمله معاهده لوزان ۱۹۲۳ ادامه یافت. این قراردادها ترکیه را از بسیاری از جزایر در دریای اژه و مدیترانه محروم کرد. به‌عنوان‌مثال، جزیره میس در ۱۰ کیلومتری ساحل ترکیه و ۵۸۰ کیلومتر دورتر از یونان به آتن داده شد. آنکارا هرگز نتوانست این بی‌عدالتی را هضم کند. دکترین میهن آبی در واقع در واکنش به این محدودیت‌های تحمیلی است که با ظهور نئوعثمانی گری در ترکیه آشکار شده است.

از آن‌جایی‌که دکترین میهن‌آبی به‌خودی‌خود تهاجمی و مغایر با رویکرد اولیه دولت حزب عدالت و توسعه که مبتنی بر «مشکلات صفر با همسایگان» بود، در ابتدا جدی گرفته نشد (حتی نظریه‌پرداز آن به زندان افتاد). اما به دنبال تحولات بهار عربی که باعث شد دولت حزب عدالت و توسعه رویکرد تعاملی خود را تغییر دهد و رویکردهای تهاجمی را در سیاست خارجی خود جایگزین کند و همچنین اهمیت روزافزون ذخایر سوخت فسیلی در دریاها به‌ویژه کشف ذخایر گاز طبیعی در شرق مدیترانه، این دکترین پس از یک دهه در دستور کار دولت حزب عدالت و توسعه قرار گرفت. «وطن‌آبی» به یک عبارت رایج در زندگی سیاسی ترکیه تبدیل شده است. اغلب به‌عنوان عبارت کوتاهی برای ادعاهای دریایی آنکارا در شرق مدیترانه استفاده می‌شود. مرکز این منافع، وجود ذخایر بزرگ گاز طبیعی در سواحل جزیره قبرس است.

برای ترکیه، سهم از این ذخایر در آن چیزی است که ترکیه آن را منطقه اقتصادی انحصاری آن تعبیر می‌کند. بااین‌حال، چنین موضعی با ادعاهای یونان و قبرس در تضاد است. مقامات دو دولت استدلال کرده‌اند که که آنکارا حاکمیت یونان و قبرس و همچنین قوانین کلیدی کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها (معاهده‌ای که ترکیه هرگز آن را تصویب نکرده است) را نادیده می‌گیرد. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه علیرغم تهدیدهای تحریمی و افزایش انزوای دیپلماتیک بر مواضع خود ثابت‌قدم مانده است. همزمان که ترکیه نوعثمانی‌گری را با فراز و فرودهایی دنبال می‌کند، با پیگیری استراتژی وطن آبی و ساخت آهنگ حماسی از آن، با تحولات اروپا پیوند بیشتری می‌خورد. در کنار نگاه «دوباره آسیا – YINE ASYA» که ترکیه دنبال می‌کند (پس از ناامیدی از غرب)، اما هنوز مسائل اروپایی برای سیاست خارجی ترکیه در جریان است.

ترکیه علاوه بر اهمیتی که برای بازیگری خود در منطقه خاورمیانه، به ویژه پس از بهار عربی قائل است؛ به دنبال قدرت‌گیری بیشتر خود در مدیترانه است که آن را وطن می‌نامد. پس از اینکه ترکیه در بهار عربی به اهداف مورد نظر خود نرسید نگاه خود را به سوی دیگری دوخت. ترکیه این اهداف را در سریال‌های خود نشان می‌دهد.

در سریال تشکیلات مدیترانه فضای حیاتی ترکیه نشان داده می‌شود که تحت هیج شرایطی به دشمنان و رقبا واگذار نمی‌شود. پس از اینکه مشخص شد در مدیترانه چه منابع نفتی و گازی وجود دارد، ترکیه برای پیگیری اهداف خود مصمم‌تر شد.

فصل دوم، بر فعالیت های بحث برانگیز اکتشاف گاز و نفت ترکیه در شرق مدیترانه متمرکز است. «قدرت‌های خارجی» که در فصل اول پهپادهای تولید داخل ترکیه را هدف قرار می‌دهند، اکنون در تلاش هستند تا از فعالیت‌های حفاری ترکیه در دریای مدیترانه جلوگیری کنند. البته در حین انجام این کار با “خائنان” یا دگراندیشان در ترکیه همکاری می کنند.

در قسمت آخر، یکی از ماموران یک «قدرت خارجی» که ترکی صحبت می‌کرد با لهجه آمریکایی یکی از کشتی‌های حفاری را که بین اتحادیه اروپا و ترکیه بحران ایجاد کرده بود، خراب کرد. این کشتی که منفجر شد، به طرز جالبی به نام (ماوی وطن – Mavi Vatan)، یک دکترین دریایی که با سیاست ترکیه در دریای مدیترانه یکی است، نامگذاری شد.

این چنین به صورت محسوس استراتژی‌ها و اهداف سیاست خارجی ترکیه در سریال تشکیلات بازنمایی و برای مخاطبین داخلی و خارجی تصویرسازی می‌شود. ترکیه با اعضای اتحادیه اروپایی یعنی قبرس و یونان در این منطقه دریایی در تنش‌هایی قرار دارد؛ با جود آنکه دنبال کردن این‌گونه اهداف می‌تواند خطراتی سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی برای ترکیه داشته باشد، اما آن را انجام می‌دهد.

مبارکه صداقتی، دانش آموخته روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی / دیپلماسی ایرانی